cấp cứu – EduVET

Cấp cứu ngừng tim – ngừng thở ở chó mèo

qcv — Thu, 30 Oct 2025 10:12:16 +0000

CẤP CỨU NGỪNG TIM NGỪNG THỞ Ở CHÓ MÈO

Cấp cứu thú y – Kiến thức không thể bỏ qua
Cấp cứu là nội dung khó vì kiến thức rộng, nhưng thực hành chỉ xoay quanh một sơ đồ xử trí duy nhất – giống như một ca cấp cứu thực tế. Ví dụ, khi con vật đột ngột ngừng thở hay ngừng tim, bác sĩ chỉ có khoảng 5 phút để hành động.

Tuy nhiên, để hiểu sâu và xử lý chính xác, ta sẽ phân tích kỹ từng giây một. Dù mỗi tháng chỉ gặp một ca – hoặc thậm chí mỗi năm – thì đây vẫn là kiến thức bắt buộc phải nắm vững.
Vì vậy, học cấp cứu là học để cứu sống, tránh sai sót, và giữ vững uy tín nghề nghiệp.

CƠ CHẾ TRONG CẤP CỨU NGỪNG TIM – PHỔI

Cơ chế của cấp cứu ngừng thở – ngừng tim. Nó xoay quanh ba cơ quan chính: Não – Tim – Phổi
Vậy khi một con vật ngừng thở hoặc mất dấu hiệu sống, ta cần cấp cứu cái gì trước? Câu trả lời là: Tim – Thời gian.

Vì nếu tim không đập, thì máu không bơm, mà máu không bơm thì oxy không đến. Nên thời gian – tức là tim – là ưu tiên hàng đầu. Não là trung tâm chỉ huy, nhưng lúc này không còn tác dụng. Oxy thì vẫn có sẵn trong phổi, nhưng không có máu đẩy thì cũng vô ích.

Nên chúng ta hiểu: Oxy ở phổi → phải qua tim → mới đi đến các cơ quan.
Vì vậy, khi ngừng thở hay ngừng tim, chỉ cần ép tim là đủ. Khi ép ngực – lồng ngực sẽ nở ra và hóp lại, và oxy sẽ tự đi vào – coi như oxy đã có sẵn rồi.

Tóm lại: Phổi không quan trọng. Não cũng chưa cần quan tâm. Chỉ có tim – là yếu tố quan trọng nhất phải cấp cứu đầu tiên.

XÁC ĐỊNH NỀN BỆNH – QUYẾT ĐỊNH CHIẾN LƯỢC

Khi con vật có nền bệnh (gọi là “nền”) – ví dụ bị ngộ độc, hay bệnh suy kiệt → thì dù cấp cứu đúng quy trình, khả năng thành công vẫn rất thấp.
Ví dụ: con vật bị ngộ độc → độc vẫn còn trong người → dù cấp cứu vẫn khó cứu. Hoặc bệnh nặng → tỉ lệ sống thấp cần liên hệ với chủ nuôi, tỉ lệ cấp cứu thành công sẽ thấp nếu bệnh nền nặng

HÔ HẤP VÀ QUẢN LÝ ĐƯỜNG THỞ

Hô hấp khi cấp cứu cần chú ý: khi thấy con vật đã ngừng thở, ngừng thời gian, thì không ưu tiên thông đường thở, không đặt nội khí quản sớm, trừ khi có tắc nghẽn rõ ràng.
Đây không phải là ưu tiên số một.
Khi nào đặt nội khí quản?
- Khi rảnh tay. Tức là khi người khác đang ép tim, mình mới tranh thủ đặt.
- Hoặc sau 30 giây ép tim đầu tiên, có thể dừng 5 giây để đặt.
- Nếu trong 5–7 giây không đặt được, thì bỏ qua.
- Trường hợp tắc nghẽn, ví dụ máu đông ở cổ họng → có thể mổ mở khí quản và đặt ống thở.
- Lưu ý: Phần thở có hai trường hợp:
- Không tắc → không ưu tiên đặt ống
- Có tắc → xử lý tắc nghẽn trước rồi mới ép tim

Thực hành 3 chữ cần nhớ:

GỌI – ÉP – GIỤC

1. GỌI

Khi thấy con vật ngừng thở, phải gọi ngay đồng đội, không làm một mình. Gọi người chia việc: người ép tim, người lấy thuốc, người báo chủ, người quay video.
Đừng vừa ép tim vừa gọi, không hiệu quả.
Phải có người hỗ trợ ngay từ đầu để hạn chế tối đa dính phốt.
Gọi, Gọi, Gọi người tới là việc đầu tiên. Chứ việc đầu tiên không phải là lao vào ép tim.

2. ÉP TIM – KỸ THUẬT CỤ THỂ

Ép trên con nhỏ (chó con, mèo con):

Dùng 1–2 ngón tay ấn giữa ngực

Ép trên con vừa (3–10kg):

Dùng bàn tay hoặc phần cổ tay ép

Ép trên con to (10–50kg hoặc hơn):

Tay thuận đặt lên tay không thuận
Dùng cơ vai và cơ thân người ép
Tay cứng như tay robot, không gập, không mềm
Không dùng cổ tay vì yếu, dễ mỏi
Dùng cơ ngực, cơ thân để ép mạnh và bền

Ép đúng tư thế giúp ép 5–10 phút

Vị trí ép tim:

Không cần đếm sườn.
Đặt tay ra sau ngực, vị trí khuỷu tay chính là trung tâm tim
Ép vào chỗ đó – không sai vị trí
Tim nằm khoảng 2/3 lồng ngực. Nếu ép quá nhẹ (1/3 ngoài) → không đủ lực bơm máu

Chiều sâu & tốc độ ép tim:

Ép sâu 1/3 – 1/2 lồng ngực
Nhịp độ: 2 nhịp/giây (120 nhịp/phút)
Ép mạnh – thả hết cỡ

Không cần nhấc tay khỏi ngực, chỉ cần thả lực tối đa để tim nở lại
Hình dung quả tim như cái chai nước: ép mạnh – nước phọt xa, thả – nạp máu về. Càng dứt khoát thì máu bơm càng mạnh.
Cứ ép mạnh – thả ra – ép mạnh – thả ra… đều đặn.

3. GIỤC ĐỒNG ĐỘI

Phân công người làm:

Người chuẩn bị Adrenaline
Người lấy máy oxy
Người mang nội khí quản
Người quay video
Người báo chủ
Tránh tình trạng ai cũng đi lấy thuốc → không ai ép tim
Người trưởng nhóm phải chỉ huy tốt – phân người, chia việc

Tiêm adrenaline

Tiêm tĩnh mạch, có thể ở chân, lưỡi hoặc cổ
<10kg → 0.5cc
≥10kg → 1cc
Sau khi tiêm → truyền muối 1 phút bằng cách bóp chai truyền để tạo áp lực
Adrenalin chỉ đi theo tuần hoàn khi có nhịp ép tim. Nếu không bóp mạnh → thuốc không đến được tim kịp thời
Lưu ý: AD là thuốc tác dụng nhanh, đào thải nhanh, tình huống khẩn cấp cần ưu tiên cứu sống con vật trước.

Nếu 2 phút sau vẫn chưa thấy tim đập lại: Tiêm thêm 1 liều và lại truyền ép muối 30 giây nữa

Phối hợp thuốc: Adrenaline – Atropn – NaHCO3

Atropin

Dùng kèm với AD
Giãn đường thở bên ngoài (trong khi AD giãn bên trong)
Co mạch → tăng huyết áp → đẩy máu tốt hơn lên não

Liều lượng Atropin: 0,5cc/10kg, có thể linh động nhẹ

Không cần phải cân thật kỹ – chỉ cần áng chừng cân nặng và hút thuốc tương ứng

NaHCO₃ – Natri Bicacbonat

Dùng khi nghi ngờ toan máu do ngưng tim
Giúp cân bằng lại pH máu
Hỗ trợ cơ tim, cơ toàn thân không bị mỏi
Giúp con vật hồi phục tốt hơn

Ngưng tim thì chắc chắn máu sẽ bị toan hóa → nên bổ sung NaHCO₃ là rất cần thiết

Liều NaHCO₃ 1.4% thường dùng:

Liều trên chó:6–15cc/kg

Liều trên mèo: 3-6cc/kg

Dùng như một hỗ trợ – không cần truyền quá nhiều

Tài liệu khoa học

Fletcher DJ, Boller M, et al. Updated treatment recommendations for CPR in dogs and cats. J Vet Emerg Crit Care. 2024.
Hopper K, Epstein SE, Fletcher DJ, et al. Cardiopulmonary Resuscitation of Small Animals. Merck Veterinary Manual.
“CPR for Dogs and Cats: The RECOVER Guidelines” – Today’s Veterinary Practice.
“2024 Veterinary CPR Guidelines – RECOVER Initiative”.
“EMS Canine Cardiopulmonary Resuscitation – StatPearls”.

Hãy liên hệ ngay với EduVET nếu có bất kỳ thắc mắc nào!

Bài viết liên quan:

The post Cấp cứu ngừng tim – ngừng thở ở chó mèo appeared first on EduVET.

Phác đồ điều trị phù phổi cấp ở chó mèo

qcv — Sun, 26 Oct 2025 08:49:24 +0000

I. Cơ chế trao đổi khí bình thường

Tại phế nang:
- Oxy (O₂) đi vào phổi, đến các phế nang.
- Mạch máu bao quanh phế nang mang CO₂ đến.
- Giữa phế nang và mao mạch có một lớp màng cực mỏng, gần như “bằng 0”.
- Nhờ lớp màng mỏng này, khí khuếch tán dễ dàng:
  - CO₂ từ máu khuếch tán ra phế nang.
  - O₂ từ phế nang khuếch tán vào máu.

→ Kết quả: máu ra khỏi phổi có nhiều O₂ và ít CO₂.
→ Đây là trạng thái bình thường, khi khoảng kẽ gần như không có dịch.

II. Khi bị phù phổi

Nguyên nhân có thể do:
- Sau gây mê.
- Phản ứng dị ứng, sốc thuốc.
- Sau chấn thương, hoặc bệnh lý gây rò rỉ mạch máu.
Cơ chế:
- Dịch thoát ra và tích tụ ở khoảng kẽ giữa phế nang và mao mạch.
- Lúc này, lớp màng trao đổi khí dày lên vì có nước.
- Kết quả: khí không khuếch tán được → thiếu oxy, khó thở, tím tái.

III. Mục tiêu điều trị

Trọng tâm: Giảm nhanh phù phổi → rút dịch khỏi khoảng kẽ → phục hồi trao đổi khí.

Cần các thuốc rút nước ra khỏi mô (đưa trở lại lòng mạch) và tăng đào thải qua thận.

IV. Phác đồ điều trị (trong cấp cứu)

1. Furosemid

Mục tiêu: Lợi tiểu mạnh – kéo nước từ khoảng kẽ vào mạch máu → thải ra ngoài.
Liều khuyến cáo: 2 mg/kg (có thể đến 4 mg/kg).
Cách dùng trong cấp cứu:
- Tiêm/truyền mỗi 30 phút, liên tục 3 mũi đầu.
- Mỗi mũi cách nhau 30 phút (tổng thời gian ~1,5 giờ).
- Sau khoảng nửa tiếng sẽ thấy bệnh nhân tiểu nhiều (hiệu quả).

→ Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa phác đồ cấp cứu và phác đồ thông thường.

2. Xông (thuốc giãn phế quản)

Mục tiêu: Giãn đường thở, giúp oxy đi sâu vào phế nang.
Cách dùng:
- Xông mỗi 30 phút, song song với tiêm furosemid.
- Có thể dùng thuốc hít giãn phế quản của người (salbutamol, tiotropium, v.v.).
- Nếu không có máy xông, có thể chế dụng cụ đơn giản:
  - Dùng chai Pepsi/coca rửa sạch, cắt đáy chai.
  - Đưa mõm chó/mèo vào miệng chai, xịt thuốc vào miệng chai để hít khí dung.

3. Dexamethasone (hoặc Prednisolone)

Tác dụng: Kháng viêm, giảm phù, ổn định màng mao mạch.
Liều: Dùng đúng theo hướng dẫn bao bì, thường 2 mũi/ngày.

4. Manitol + Glucose 30%

Cơ chế: Tăng áp lực thẩm thấu trong lòng mạch → kéo nước từ mô (khoảng kẽ) vào mạch.
Cách dùng: Truyền tĩnh mạch.
- Manitol: dung dịch ưu trương.
- Đường 30%: truyền kèm để tăng hiệu quả hút dịch.

5. Kháng Histamin + Adrenaline

Mục tiêu: Ngăn phản ứng dị ứng nếu phù phổi do sốc phản vệ.
Cơ chế:
- Thuốc kháng histamin chiếm chỗ thụ thể, ngăn chất gây dị ứng gắn vào.
- Adrenaline (0,1 ml tiêm dưới da) giúp co mạch, giảm rò rỉ dịch.

6. Các thuốc hỗ trợ

Vitamin C + Rutin: Làm bền thành mạch, chống thấm dịch.
Vitamin K1: Hỗ trợ đông máu, hạn chế chảy máu mao mạch.
Chamin (nếu có): Giúp bảo vệ niêm mạc phổi.
Oxy: Cho thở oxy liên tục.

V. Chăm sóc và hỗ trợ

Theo dõi thân nhiệt:
- Khi thở nhanh, cơ thể dễ mất nhiệt → tụt thân nhiệt.
- Cần ủ ấm cơ thể và sưởi ấm không khí hít vào, không chỉ sưởi thân ngoài.
Sưởi đúng cách:
- Không đặt trực tiếp lên thân, mà làm ấm môi trường xung quanh mõm để khí hít vào là khí ấm.
- Điều này giúp giảm co thắt phế quản, cải thiện thông khí.

VI. Tổng kết phác đồ cấp cứu phù phổi

Nhóm thuốc / phương pháp	Mục tiêu chính	Cách dùng cấp cứu
Furosemid	Lợi tiểu mạnh, rút nước khỏi mô	2 mg/kg, tiêm mỗi 30 phút x3
Xông giãn phế quản	Giãn đường thở	Mỗi 30 phút
Dexamethasone	Giảm viêm, giảm phù	2 mũi/ngày
Manitol + Glucose 30%	Tăng thẩm thấu, hút dịch về mạch	Truyền TM
Kháng Histamin + Adrenaline	Ngừa và giảm dị ứng	Adrenaline 0,1 ml dưới da
Vitamin C, Rutin, K1	Bền mạch, hỗ trợ phục hồi	Tiêm/truyền
Oxy + Sưởi ấm	Duy trì oxy máu, ổn định thân nhiệt	Thở oxy, sưởi không khí

Tài liệu tham khảo

Adamantos S., Hughes D., “Pulmonary Edema” in Veteriankey, 2016.
Autran de Morais H., “Pulmonary edema – pathophysiology and therapy”, DVM360, 2011.
MSD Veterinary Manual, “Diuretics for Use in Animals”.
Veterinary Partner, “Furosemide (Lasix®) – Dogs and Cats”.
Unger K., “Noncardiogenic pulmonary edema in small animals”, 2023.
Royal Canin Academy, “Management of the Cat with Heart Failure”.

Hãy liên hệ với EduVET nếu có bất kỳ thắc mắc nào!

The post Phác đồ điều trị phù phổi cấp ở chó mèo appeared first on EduVET.