I. Cơ chế trao đổi khí bình thường

• Tại phế nang:

  • Oxy (O₂) đi vào phổi, đến các phế nang.

  • Mạch máu bao quanh phế nang mang CO₂ đến.

  • Giữa phế nang và mao mạch có một lớp màng cực mỏng, gần như “bằng 0”.

  • Nhờ lớp màng mỏng này, khí khuếch tán dễ dàng:

    • CO₂ từ máu khuếch tán ra phế nang.

    • O₂ từ phế nang khuếch tán vào máu.

→ Kết quả: máu ra khỏi phổi có nhiều O₂ và ít CO₂.
→ Đây là trạng thái bình thường, khi khoảng kẽ gần như không có dịch.

II. Khi bị phù phổi

• Nguyên nhân có thể do:

  • Sau gây mê.

  • Phản ứng dị ứng, sốc thuốc.

  • Sau chấn thương, hoặc bệnh lý gây rò rỉ mạch máu.

• Cơ chế:

  • Dịch thoát ra và tích tụ ở khoảng kẽ giữa phế nang và mao mạch.

  • Lúc này, lớp màng trao đổi khí dày lên vì có nước.

  • Kết quả: khí không khuếch tán được → thiếu oxy, khó thở, tím tái.

III. Mục tiêu điều trị

Trọng tâm: Giảm nhanh phù phổi → rút dịch khỏi khoảng kẽ → phục hồi trao đổi khí.

Cần các thuốc rút nước ra khỏi mô (đưa trở lại lòng mạch) và tăng đào thải qua thận.

IV. Phác đồ điều trị (trong cấp cứu)

1. Furosemid 

• Mục tiêu: Lợi tiểu mạnh – kéo nước từ khoảng kẽ vào mạch máu → thải ra ngoài.

• Liều khuyến cáo: 2 mg/kg (có thể đến 4 mg/kg).

• Cách dùng trong cấp cứu:

  • Tiêm/truyền mỗi 30 phút, liên tục 3 mũi đầu.

  • Mỗi mũi cách nhau 30 phút (tổng thời gian ~1,5 giờ).

  • Sau khoảng nửa tiếng sẽ thấy bệnh nhân tiểu nhiều (hiệu quả).

→ Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa phác đồ cấp cứu và phác đồ thông thường.

2. Xông (thuốc giãn phế quản)

• Mục tiêu: Giãn đường thở, giúp oxy đi sâu vào phế nang.

• Cách dùng:

  • Xông mỗi 30 phút, song song với tiêm furosemid.

  • Có thể dùng thuốc hít giãn phế quản của người (salbutamol, tiotropium, v.v.).

  • Nếu không có máy xông, có thể chế dụng cụ đơn giản:

    • Dùng chai Pepsi/coca rửa sạch, cắt đáy chai.

    • Đưa mõm chó/mèo vào miệng chai, xịt thuốc vào miệng chai để hít khí dung.

3. Dexamethasone (hoặc Prednisolone)

• Tác dụng: Kháng viêm, giảm phù, ổn định màng mao mạch.

• Liều: Dùng đúng theo hướng dẫn bao bì, thường 2 mũi/ngày.

4. Manitol + Glucose 30%

• Cơ chế: Tăng áp lực thẩm thấu trong lòng mạch → kéo nước từ mô (khoảng kẽ) vào mạch.

• Cách dùng: Truyền tĩnh mạch.

  • Manitol: dung dịch ưu trương.

  • Đường 30%: truyền kèm để tăng hiệu quả hút dịch.

5. Kháng Histamin + Adrenaline

• Mục tiêu: Ngăn phản ứng dị ứng nếu phù phổi do sốc phản vệ.

• Cơ chế:

  • Thuốc kháng histamin chiếm chỗ thụ thể, ngăn chất gây dị ứng gắn vào.

  • Adrenaline (0,1 ml tiêm dưới da) giúp co mạch, giảm rò rỉ dịch.

6. Các thuốc hỗ trợ

• Vitamin C + Rutin: Làm bền thành mạch, chống thấm dịch.

• Vitamin K1: Hỗ trợ đông máu, hạn chế chảy máu mao mạch.

• Chamin (nếu có): Giúp bảo vệ niêm mạc phổi.

• Oxy: Cho thở oxy liên tục.

V. Chăm sóc và hỗ trợ 

• Theo dõi thân nhiệt:

  • Khi thở nhanh, cơ thể dễ mất nhiệt → tụt thân nhiệt.

  • Cần ủ ấm cơ thể và sưởi ấm không khí hít vào, không chỉ sưởi thân ngoài.

• Sưởi đúng cách:

  • Không đặt trực tiếp lên thân, mà làm ấm môi trường xung quanh mõm để khí hít vào là khí ấm.

  • Điều này giúp giảm co thắt phế quản, cải thiện thông khí.

VI. Tổng kết phác đồ cấp cứu phù phổi

Hãy liên hệ với EduVET nếu có bất kỳ thắc mắc nào!

The post Phác đồ điều trị phù phổi cấp ở chó mèo appeared first on EduVET.

 ​

Việc sử dụng ketamine để gây mê ở mèo đôi khi có thể dẫn đến phù phổi cấp. Dưới đây là các cơ chế chính và yếu tố liên quan đến tình trạng này bác sĩ cần lưu ý

1. Tác động của Ketamine đến hệ tim mạch

• Ketamine kích thích hệ thần kinh giao cảm, dẫn đến tăng giải phóng catecholamine, gây tăng nhịp tim và huyết áp. Sự gia tăng này làm tăng áp lực thủy tĩnh trong mao mạch phổi, có thể dẫn đến rò rỉ dịch vào phế nang và gây phù phổi. ​

2. Thay đổi tính thấm mao mạch phổi

• Ketamine có thể ảnh hưởng đến tính thấm của mao mạch phổi thông qua việc kích hoạt các chất trung gian gây viêm, làm tăng tính thấm mạch máu. Hậu quả là protein huyết tương và dịch có thể rò rỉ vào khoảng kẽ và phế nang, dẫn đến phù phổi không do nguyên nhân tim mạch. ​

3. Ức chế phản xạ đường thở

• Mặc dù ketamine thường được coi là duy trì hoặc kích thích các phản xạ đường thở, nhưng trong một số trường hợp, nó có thể làm suy yếu các phản xạ bảo vệ của đường hô hấp trên. Điều này có thể dẫn đến giảm Oxy máu và tổn thương mô phổi. ​

4. Ảnh hưởng của stress và bệnh lý nền ở mèo

• Mèo đặc biệt nhạy cảm với stress, và hệ thống mạch máu phổi của chúng phản ứng mạnh mẽ với căng thẳng, dẫn đến tăng trương lực giao cảm, co mạch và phù nề. Ngoài ra, những con mèo mắc bệnh tim như bệnh cơ tim phì đại (HCM) có thể bị tình trạng này trầm trọng hơn khi sử dụng ketamine, do thuốc làm tăng nhịp tim và tiêu thụ oxy cơ tim, có thể dẫn đến hạ huyết áp nghiêm trọng. 

5. Truyền dịch quá mức

• Truyền dịch tốc độ nhanh hoặc liều lượng lớn khi gây mê làm tăng gánh thể tích cho hệ tuần hoàn.
• Phổi dễ bị quá tải dịch, gây phù mô kẽ và phế nang – đặc biệt nếu kết hợp cùng tác động của ketamine.

Khuyến nghị

• Đánh giá trước gây mê: Kiểm tra kỹ lưỡng tình trạng tim mạch và hô hấp của mèo trước khi sử dụng ketamine.​

• Theo dõi chặt chẽ: Giám sát liên tục các dấu hiệu sinh tồn và phản ứng của mèo trong và sau khi gây mê để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.​

• Điều chỉnh phác đồ gây mê: Xem xét sử dụng các thuốc gây mê khác hoặc kết hợp thuốc để giảm thiểu nguy cơ, đặc biệt ở mèo có bệnh lý nền.​

Việc hiểu rõ các cơ chế và yếu tố nguy cơ liên quan đến phù phổi cấp khi sử dụng ketamine ở mèo sẽ giúp các bác sĩ thú y đưa ra quyết định gây mê an toàn và hiệu quả hơn.

Nếu có bất kỳ thắc mắc nào Quý bác sĩ vui lòng liên hệ Eduvet để được giải đáp nhanh và chính xác nhất!

Tài liệu tham khảo:

• Anesthetic management of small animals with preexisting cardiac conditions – Luisito S. Pablo, DVM, MS, DACVA – DVM360

• Acute pulmonary edema after diazepam–ketamine in a dog – J. Boutureira et al. – Veterinary Anaesthesia and Analgesia

• Sedation for Cats with Cardiovascular Disease – Ashley Wiese, DVM, MS – Today’s Veterinary Practice

• Feline procedural sedation and analgesia: When, why and how – B.T. Simon & P.V. Steagall – Journal of Feline Medicine and Surgery (PMC)

The post Tại sao mèo thường phù phổi cấp sau khi gây mê trong phẫu thuật appeared first on EduVET.