Nếu mà vàng da mà thiếu máu tức là HCT thấp, có 4 nhóm nguyên nhân hay gặp nhất, và mình sẽ đi từng cái một cho rõ ràng.

Nhóm 1 – Ký sinh trùng máu

• Ký sinh trùng máu là nguyên nhân đầu tiên mình nghĩ tới

  • Vì sao? Vì ký sinh trùng máu nó vào, nó làm vỡ hồng cầu → gây thiếu máu

  • Vậy thì thiếu máu cộng thêm vàng da là hợp lý

• Triệu chứng thường gặp:

  • Sốt

  • Giảm tiểu cầu

  • Giảm hồng cầu

• Cách xác định:

  • Soi máu (nhuộm soi)

  • Test nhanh

  • PCR nếu có điều kiện

Babesia – Hồng cầu
(Hình ảnh ký sinh trùng Babesia trong hồng cầu được đánh dấu bằng mũi tên).

Mycoplasma – Hồng cầu
(Hình ảnh ký sinh trùng Mycoplasma bám trên hồng cầu, được chỉ mũi tên).

Cytauzoon – Hồng cầu
(Hình ảnh ký sinh trùng Cytauzoon trong hồng cầu, phóng đại 1000x, mũi tên chỉ vị trí ký sinh).

Nhóm 2 – Ngộ độc hoặc nhiễm trùng máu

• Có thể do:

  • Nhiễm trùng máu

  • Ngộ độc chất gì đó

• Hai kiểu diễn tiến:

  • Một là: tự khỏi sau vài ngày (có thể lúc đầu gây viêm gan, rồi tự hết)

  • Hai là: chết nhanh

• Dấu hiệu gợi ý:

  • Hỏi bệnh sử có nôn mửa, ăn bậy gì không?

  • Có tiếp xúc với thuốc, chất độc, thức ăn lạ?

Nhóm 3 – Leptospira (xoắn khuẩn)

Đây là nguyên nhân hay gặp nhất hiện nay khi vàng da thiếu máu

• Có 3 chỉ điểm luôn đi chung:
  ◦ Sốt
  ◦ Viêm gan (GOT, GPT tăng)
  ◦ Vàng da

• Không có đủ 3 cái này thì loại trừ được Lepto

Cơ chế bệnh

• Lepto tiết ra độc tố → gây viêm mạch toàn thân

• Viêm mạch gan → viêm gan → ứ mật → vàng da

Leptospira dưới kính hiển vi vật kính x100

(Hình ảnh A–F minh họa vi khuẩn Leptospira dưới kính hiển vi).

Điều trị

• Doxycycline: 5–10 mg/kg mỗi 12 giờ, uống trong 15 ngày
  ◦ Nếu nôn mửa, thì cầm nôn

• Ampicillin tĩnh mạch: 20 mg/kg mỗi 6 giờ. Vì nhóm này thải nhanh, nên phải chia nhỏ liều

Phòng bệnh

• Trường hợp nghi ngờ tiếp xúc với Lepto → uống Doxy 14 ngày để phòng

Nhóm 4 – Tự miễn – Tan máu miễn dịch (IMHA)

• Đây là nhóm thứ tư, rất hay gặp, đặc biệt ở chó, mèo thì ít hơn

• Khi thiếu máu không rõ nguyên nhân, loại trừ các bệnh khác mà không ra → nghĩ ngay tới tự miễn

• Mình điều trị thử và đã rất nhiều ca đáp ứng tốt

Tài liệu tham khảo:

• Piek CJ. “Canine idiopathic immune-mediated hemolytic anemia: a review with recommendations for future research.” Vet Q. 2011;31(3):129–141.

• Garden OA, et al. “ACVIM consensus statement on the diagnosis of immune-mediated hemolytic anemia in dogs and cats.” J Vet Intern Med. 2019;33(2):313–334.

The post Chó mèo vàng da thiếu máu nguyên nhân do đâu appeared first on EduVET.

 
Ca bệnh: Lúc mới khám, hồng cầu khoảng 93, nhưng sau một tuần thì giảm xuống còn khoảng 72, tức là giảm nhanh hơn bình thường.
Khi mèo bị sốt kèm giảm hồng cầu, ta cần nghĩ đến ba nhóm nguyên nhân chính:

1. Ngộ độc – Tuy nhiên, trong trường hợp này triệu chứng không giống ngộ độc (vì thường ngộ độc có biểu hiện rối loạn tiêu hóa, thần kinh, hoặc run rẩy rõ ràng).

2. Bệnh tự miễn  – Cơ thể tự sinh kháng thể phá hủy hồng cầu.

3. Ký sinh trùng máu hoặc viêm phúc mạc truyền nhiễm (FIP) – đặc biệt là thể khô, gây viêm mạn tính nhiều cơ quan.

Ở ca này, con mèo có biểu hiện sốt và thiếu máu rõ rệt.

Trong thực tế lâm sàng, đa số mèo sốt kéo dài, không rõ nguyên nhân thường rơi vào hai nhóm chính: tự miễn hoặc ký sinh trùng máu. Có con thì hồng cầu giảm, có con lại không giảm, nhưng điểm chung là sốt dai dẳng, vô căn.

Hướng điều trị thực tế

Với những ca chưa xác định rõ nguyên nhân, hướng xử lý kinh nghiệm là dùng kết hợp ba nhóm thuốc:

• Dexamethasone  – thuốc corticoid chống viêm, ức chế miễn dịch.

• Cyclosporin – thuốc ức chế miễn dịch chọn lọc, giúp kiểm soát phản ứng tự miễn.

• Kháng sinh phổ rộng hoặc điều trị ký sinh trùng máu (doxycycline, marbofloxacin, hoặc azithromycin tuỳ trường hợp).

Thông thường, sau 3–4 ngày, mèo sẽ giảm sốt hoặc ổn định lâm sàng. Sau đó, dù test không ra ký sinh trùng máu, vẫn nên điều trị một đợt phòng ký sinh trùng máu.

→Lý do là vì:

• Ký sinh trùng máu có thể kích hoạt cơ chế tự miễn.

• Hoặc ẩn trú trong cơ thể ở mức không phát hiện được bằng xét nghiệm ban đầu.

Giải thích lý do

Khi không xác định rõ nguyên nhân (có thể viêm, nhiễm trùng, hoặc ổ áp-xe tiềm ẩn trong gan, phổi, thận, não…), ta điều trị theo hướng bao phủ:

• Giải quyết phản ứng tự miễn sớm.

• Sau đó kiểm soát ký sinh trùng máu.
  Cách làm này giúp ngăn tiến triển nặng và hiệu quả trên nhiều ca sốt vô căn khó điều trị ở nơi khác.

Về FIP khô

Nếu nghi ngờ viêm phúc mạc truyền nhiễm ở mèo (FIP), cần theo dõi kỹ:

• Thể FIP khô thường viêm toàn thân: não, phổi, da, xương, thận…, không có dịch rõ ràng.

• Sau một thời gian mới chuyển sang thể ướt, khi đó mới có thể phát hiện dịch bằng siêu âm.

FIP khô tiến triển chậm, âm ỉ, nên cần theo dõi dài ngày để can thiệp kịp thời.

Lưu ý khi dùng Dexamethasone

Dexamethasone có thể gây co mạch thận (renal vasoconstriction), do đó phải truyền dịch đủ và đều. Một số ca nặng phải dùng liều cao, nhưng nếu truyền dịch rỉ rích liên tục, thì an toàn và hiệu quả cao.

Tài liệu tham khảo

• Immune-mediated hemolytic anemia (IMHA) ở mèo thường liên quan đến Mycoplasma haemofelis, FeLV, FIV, hoặc bệnh tự miễn nguyên phát. (Greene CE, Infectious Diseases of the Dog and Cat, 5th ed., 2021)

• Feline Infectious Peritonitis (FIP) thể khô gây viêm mạn tính đa cơ quan, khó chẩn đoán bằng xét nghiệm đơn lẻ. (Pedersen NC, J Feline Med Surg, 2014)

• Điều trị kinh nghiệm bằng corticoid + ức chế miễn dịch + kháng sinh phổ rộng được khuyến cáo khi sốt kéo dài vô căn chưa xác định nguyên nhân. (Little SE, The Cat: Clinical Medicine and Management, 2016)

• Dexamethasone có thể gây giảm tưới máu thận do co mạch, nên cần truyền dịch hỗ trợ. (Plumb DC, Veterinary Drug Handbook, 9th ed., 2023)

Liên hệ ngay với EduVET nếu có bất kỳ thắc mắc nào!

The post Điều trị sốt vô căn kết hợp thiếu máu ở chó mèo appeared first on EduVET.

• Đây là nhóm nguyên nhân thứ tư, rất hay gặp, đặc biệt ở chó (ở mèo ít hơn).

• Khi thiếu máu không rõ nguyên nhân, loại trừ các bệnh khác mà vẫn không tìm ra → nghĩ ngay tới tự miễn.

• Điều trị thử đã ghi nhận nhiều ca đáp ứng tốt.

Cơ chế bệnh sinh

1. Mất khả năng tự nhận diện

   • Bình thường, hệ miễn dịch nhận diện hồng cầu là “của mình”.

   • Trong IMHA, cơ chế này rối loạn → cơ thể xem hồng cầu là “kẻ lạ” và tạo kháng thể chống lại chính nó.

2. Hồng cầu bị đánh dấu tiêu diệt

   • Kháng thể IgG hoặc IgM bám vào bề mặt hồng cầu, biến chúng thành mục tiêu.

   • Sau đó, hệ miễn dịch kích hoạt bổ thể hoặc gọi đại thực bào đến “xử lý”.

   • Tan máu ngoại mạch: xảy ra ở lách, gan.

   • Tan máu nội mạch: vỡ hồng cầu ngay trong máu.

3. Nguyên phát hoặc thứ phát

   • Nguyên phát: không rõ nguyên nhân, thường gặp ở giống như Cocker Spaniel, Poodle.

   • Thứ phát: do nhiễm trùng, thuốc hoặc khối u kích hoạt phản ứng tự miễn.

Triệu chứng lâm sàng

Vàng da ở chó bị tan máu tự miễn nặng

• • Lờ đờ, niêm mạc nhợt nhạt, vàng da.

  • Thở nhanh, nước tiểu sẫm màu.

  • Trường hợp nặng có thể gây suy nội tạng.

Tóm lại

• IMHA là rối loạn tự miễn, trong đó hệ miễn dịch nhận nhầm hồng cầu là vật lạ và phá hủy chúng.

• Hậu quả: thiếu máu + vàng da.

• Hiểu cơ chế giúp xử lý đúng: chống viêm, ức chế miễn dịch, truyền máu hỗ trợ.

Công thức:
→ Cơ thể tự tạo kháng thể chống hồng cầu
→ Kháng thể gắn vào hồng cầu
→ Hồng cầu bị phá hủy
→ Thiếu máu + vàng da

Cách kiểm tra tại chỗ

• Lấy 2cc máu, ly tâm:

  • Nếu huyết tương màu hồng hoặc đỏ → tan máu → nghĩ ngay tới tự miễn.

  • Nếu máu bị vón cục → nghĩ tới nhóm này → cần thêm Aspirin.

Điều trị bệnh tự miễn

Nguyên tắc: Kháng viêm + Ức chế miễn dịch (kết hợp song song).

1. Kháng viêm

   • Prednisolone: 2 mg/kg/ngày

     • Sau 7 ngày: giảm còn 1,5 mg/kg/ngày

     • Sau 7–10 ngày: giảm tiếp 1 mg/kg/ngày

     • Sau đó: giảm dần còn 0,5 mg/kg/ngày và duy trì

   • Hoặc Dexamethasone: 0,2 – 0,3 mg/kg/ngày

2. Ức chế miễn dịch

1. Nếu máu bị vón cục

   • Thêm Aspirin: 0,5 mg/kg/ngày.

   • Rút máu ra mà thấy hồng cầu vón cục, nhớ nghĩ tới nhóm này.

EduVET – Đào tạo bác sĩ thú nhỏ – Nếu có câu hỏi và thắc mắc nào, hãy liên lạc ngay với EduVET để được giải đáp nhanh và chính xác nhất!

Tài liệu tham khảo

1. Garden, O. A., & Kidd, L. (2019). Immune-Mediated Hemolytic Anemia in Dogs: Pathophysiology, Diagnosis, and Treatment. Journal of Veterinary Internal Medicine, 33(1), 19–29.

2. Balch, A., & Mackin, A. (2007). Canine immune-mediated hemolytic anemia: Pathophysiology, clinical signs, and diagnosis. Compendium on Continuing Education for the Practicing Veterinarian, 29(4), 217–225.

3. Swann, J. W., & Skelly, B. J. (2013). Systematic review of evidence relating to the treatment of immune-mediated hemolytic anemia in dogs. Journal of Veterinary Internal Medicine, 27(1), 1–9.

4. Weiss, D. J., & Wardrop, K. J. (2010). Schalm’s Veterinary Hematology, 6th Edition. Wiley-Blackwell.

The post Cơ chế và điều trị bệnh tự miễn – tan máu miễn dịch ở chó mèo appeared first on EduVET.